تحلیل شکاف تولید، زیرساخت و کیفیت در زنجیره تأمین روغن‌های خوراکی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس محقق تحقیقات علوم و صنایع غذایی بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی ، گرگان، ایران.

2 استادیار علوم و صنایع غذایی بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی ، گرگان، ایران.

3 پژوهشگر مرکز تحقیقات و نوآوری سازمان اتکا، گرگان، ایران

چکیده

این مقاله با هدف ارائه راهنمای ترویجی برای انتخاب آگاهانه برخی از مهمترین گیاهان روغنی بر اساس شاخص‌های تولیدی، کیفی و اقتصادی تدوین شده است. در ایران، طی دوره ۱۴۰۳-۱۳۹۳، تولید کلزا با رشد ۱۸۰ درصدی از ۱۴۶ هزار تن به ۴۰۵ هزار تن افزایش یافته و این محصول به مهم‌ترین دانه روغنی کشور تبدیل شده است؛ در مقابل، سطح زیرکشت سویا در همین دوره ۶۲ درصد کاهش یافته است. از نظر کیفی، روغن زیتون و کلزا دارای بالاترین نسبت اسیدهای چرب تک غیر اشباع (MUFA) و سالم‌ترین پروفایل اسید چرب هستند، در حالی که دانه کنجد با میانگین قیمت ۱۶۵۶ دلار بر تن گران‌ترین دانه روغنی و روغن کنجد با ۴۱۸۹ دلار بر تن یکی از گران‌ترین روغن‌های خوراکی جهان محسوب می‌شود. از نظر اقتصادی نیز تفاوت‌های قابل توجهی میان منابع روغنی مشاهده شد؛ به‌طوری‌که کنجد و زیتون بالاترین ارزش بازار را داشته و پالم علی‌رغم قیمت پایین‌تر، به دلیل عملکرد بسیار بالای روغن در واحد سطح از رقابتی‌ترین منابع تولید روغن در جهان محسوب می‌شود. زیرساخت صنعتی کشور با شکاف 3/8 برابری میان ظرفیت تصفیه (3/5 میلیون تن) و روغن‌کشی (0/9 میلیون تن) و تمرکز نامتوازن جغرافیایی روبه‌روست. با وجود توسعه برخی محصولات نظیر کلزا در سال‌های اخیر، تداوم وابستگی بیش از 80 درصدی کشور به واردات روغن‌های خوراکی نشان می‌دهد که افزایش تولید داخلی به تنهایی کافی نبوده و چالش‌های ساختاری زنجیره تأمین، سیاست‌های حمایتی و محدودیت‌های بهره‌وری همچنان از موانع اصلی خودکفایی در این بخش محسوب می‌شوند. بر این اساس، توصیه می‌شود کشاورزان کلزا را در اولویت کشت قرار دهند.

کلیدواژه‌ها

گیاهان دانه روغنی
دوره 8، شماره 1
شهریور 1405
صفحه 18-28

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار